Azymut w terenie — proste ćwiczenie dla początkujących

Azymut pozwala utrzymać wybrany kierunek nawet wtedy, gdy nie prowadzi nim droga ani oznakowany szlak. Jego wyznaczanie wygląda na skomplikowane tylko do momentu pierwszego ćwiczenia z kompasem. Najlepiej zacząć na znanym, otwartym terenie, gdzie ewentualny błąd można od razu zauważyć i poprawić.

Umiejętność poruszania się według azymutu przydaje się podczas wędrówek, biwaków, zawodów na orientację i awaryjnego omijania przeszkód. Nie polega ona jednak na ciągłym patrzeniu w kompas. Kluczowe jest prawidłowe wyznaczenie kierunku, wybranie widocznego punktu pośredniego i regularne sprawdzanie położenia.

Co to jest azymut i jak go rozumieć?

Azymut to kąt mierzony zgodnie z ruchem wskazówek zegara od kierunku północnego do wybranego obiektu lub kierunku marszu. Podaje się go w stopniach od 0 do 360.

Podstawowe kierunki odpowiadają następującym wartościom:

• północ — 0 lub 360 stopni,
• wschód — 90 stopni,
• południe — 180 stopni,
• zachód — 270 stopni.

Azymut 90 stopni oznacza więc marsz na wschód, a 225 stopni prowadzi w przybliżeniu na południowy zachód.

W praktyce nie trzeba zapamiętywać wszystkich wartości. Podziałka znajduje się na obrotowym pierścieniu kompasu. Zadaniem użytkownika jest prawidłowe ustawienie urządzenia i odczytanie liczby przy znaczniku kierunku.

Jakiego kompasu użyć do pierwszego ćwiczenia?

Najłatwiej ćwiczyć z prostym kompasem płytkowym. Powinien mieć przezroczystą podstawę, obrotowy pierścień z podziałką, strzałkę kierunku marszu oraz oznaczenie północy wewnątrz kapsuły.

Przed rozpoczęciem trzeba rozpoznać cztery elementy:

• czerwoną część igły magnetycznej wskazującą północ,
• strzałkę kierunku marszu na płytce,
• ruchomy pierścień z podziałką stopniową,
• strzałkę orientacyjną znajdującą się pod igłą.

Strzałka kierunku marszu pokazuje, gdzie należy iść. Czerwona igła wskazuje natomiast północ magnetyczną. Mylenie tych dwóch elementów jest jednym z najczęstszych błędów początkujących.

Kompas należy trzymać poziomo, mniej więcej na wysokości pasa lub klatki piersiowej. Igła powinna obracać się swobodnie i po chwili zatrzymać.

Gdzie bezpiecznie przeprowadzić pierwsze ćwiczenie?

Pierwsza próba nie powinna odbywać się w gęstym lesie ani na nieznanym terenie. Odpowiednie będzie duże boisko, polana, park lub spokojna łąka z kilkoma łatwymi do rozpoznania punktami.

Miejsce powinno:

• być płaskie i dobrze widoczne,
• nie znajdować się przy ruchliwej drodze,
• nie mieć stromych skarp, rowów ani podmokłych fragmentów,
• pozwalać na swobodny marsz na dystansie kilkudziesięciu metrów,
• mieć charakterystyczne obiekty, takie jak pojedyncze drzewo, ławka lub słupek.

Ćwiczenie najlepiej wykonywać za dnia i przy dobrej pogodzie. Jego celem jest poznanie działania kompasu, a nie sprawdzanie umiejętności w trudnych warunkach.

Proste ćwiczenie: wyznacz azymut do widocznego punktu

Na początku należy wybrać obiekt oddalony o około 30–50 metrów. Może to być drzewo, narożnik ogrodzenia albo słupek. Punkt powinien być wyraźny i odróżniać się od otoczenia.

Krok 1. Skieruj kompas na obiekt

Ustaw płytkę kompasu poziomo. Strzałka kierunku marszu ma wskazywać wybrany obiekt.

Nie przejmuj się jeszcze położeniem igły ani liczbami na pierścieniu. Najpierw trzeba dokładnie wycelować kompas.

Krok 2. Obróć pierścień

Trzymając kompas nieruchomo, obracaj pierścień do momentu, aż strzałka orientacyjna znajdzie się bezpośrednio pod czerwoną częścią igły magnetycznej.

Igła i oznaczenie północy powinny wskazywać ten sam kierunek. Często opisuje się to jako umieszczenie czerwonej igły wewnątrz strzałki orientacyjnej.

Krok 3. Odczytaj azymut

Sprawdź wartość znajdującą się przy znaczniku lub początku strzałki kierunku marszu. Odczytana liczba jest azymutem prowadzącym od miejsca startu do wybranego obiektu.

Dla pewności odsuń kompas, ustaw go ponownie i powtórz pomiar. Jeżeli wynik wyraźnie się zmienił, prawdopodobnie podczas obracania pierścienia poruszyła się cała płytka.

Krok 4. Przejdź do celu

Spójrz wzdłuż strzałki kierunku marszu i zapamiętaj obiekt. Następnie opuść kompas i idź w jego stronę.

Nie ma potrzeby obserwowania igły przy każdym kroku. Gdy cel jest widoczny, to właśnie on wyznacza kierunek. Kompas służy do prawidłowego wskazania punktu, a nie do prowadzenia wzroku przez całą drogę.

Jak wrócić po azymucie odwrotnym?

Po dojściu do celu można wyznaczyć kierunek powrotny. Najprościej ponownie zmierzyć azymut, celując kompasem w miejsce startu. Można też obliczyć azymut odwrotny.

Zasada jest prosta:

• jeżeli azymut jest mniejszy niż 180 stopni, dodaj 180,
• jeżeli jest równy lub większy niż 180 stopni, odejmij 180.

Przykładowo:

• dla azymutu 70 stopni kierunek powrotny wynosi 250 stopni,
• dla azymutu 230 stopni kierunek powrotny wynosi 50 stopni.

Azymut odwrotny prowadzi w przeciwną stronę po tej samej osi. Nie gwarantuje jednak powrotu dokładnie po własnych śladach, jeżeli podczas marszu wielokrotnie odchodziło się od kierunku.

Drugie ćwiczenie: marsz według podanego azymutu

Gdy wyznaczanie kierunku do widocznego obiektu jest już zrozumiałe, można odwrócić zadanie. Tym razem najpierw ustawia się konkretny azymut, a dopiero później szuka obiektu znajdującego się w tym kierunku.

Załóżmy, że kierunek marszu ma wynosić 120 stopni.

1. Obróć pierścień kompasu tak, aby 120 stopni znalazło się przy znaczniku kierunku.
2. Trzymaj kompas płasko przed sobą.
3. Obróć całe ciało razem z kompasem.
4. Zatrzymaj się, gdy czerwona część igły znajdzie się nad strzałką orientacyjną.
5. Spójrz wzdłuż strzałki kierunku marszu.
6. Wybierz charakterystyczny punkt leżący na tej linii.
7. Idź do niego, a następnie powtórz czynność.

Podczas tego ćwiczenia nie należy obracać pierścienia po ustawieniu wartości. Kierunek odnajduje się przez obracanie całego ciała.

Dlaczego lepiej wybierać punkty pośrednie?

W otwartym terenie można wskazać odległe drzewo lub budynek i iść bezpośrednio w jego stronę. W lesie widoczność jest ograniczona, dlatego kierunek trzeba dzielić na krótsze odcinki.

Po ustawieniu azymutu należy wybrać obiekt znajdujący się dokładnie przed użytkownikiem, na przykład:

• charakterystyczne drzewo,
• większy kamień,
• skraj polany,
• pień o nietypowym kształcie,
• fragment wyraźnej ścieżki.

Po dojściu do tego miejsca ponownie ustawia się kompas i wybiera kolejny punkt. Taki sposób zmniejsza ryzyko stopniowego zbaczania z kierunku.

Punkt pośredni musi być jednoznaczny. Określenie „trzecie podobne drzewo” może doprowadzić do pomyłki, zwłaszcza gdy po opuszczeniu kompasu zmienia się perspektywa.

Co może zakłócić wskazania kompasu?

Igła magnetyczna reaguje na znajdujące się w pobliżu metalowe przedmioty i urządzenia. Błędny odczyt może pojawić się przy:

• smartfonie trzymanym obok kompasu,
• powerbanku,
• głośniku lub słuchawkach z magnesami,
• metalowym ogrodzeniu,
• samochodzie,
• stalowej ławce,
• elementach infrastruktury technicznej.

Jeżeli wskazanie zachowuje się nietypowo albo zmienia się po niewielkim przesunięciu, należy odejść od potencjalnego źródła zakłóceń i wykonać pomiar ponownie.

W czasie ćwiczenia telefon najlepiej schować do kieszeni lub plecaka oddalonego od dłoni trzymającej kompas.

Najczęstsze błędy początkujących

Patrzenie na niewłaściwy koniec igły

Północ wskazuje zazwyczaj czerwona część igły. Ustawienie jej przeciwnego końca przy oznaczeniu północy powoduje błąd wynoszący 180 stopni i marsz dokładnie w przeciwną stronę.

Trzymanie kompasu pod kątem

Przechylona kapsuła może utrudniać swobodne obracanie się igły. Pomiar wykonuje się po ustabilizowaniu kompasu w pozycji poziomej.

Obracanie pierścienia podczas marszu

Po ustawieniu azymutu pierścień powinien pozostać w tej samej pozycji. Przypadkowa zmiana wartości oznacza wyznaczenie nowego kierunku.

Obserwowanie kompasu zamiast terenu

Marsz z opuszczoną głową zwiększa ryzyko potknięcia i utrudnia utrzymanie prostej linii. Najpierw wyznacza się punkt pośredni, a dopiero potem rusza.

Obchodzenie przeszkody bez kontroli kierunku

Kałuża, gęste krzewy lub powalone drzewo zmuszają do zejścia z linii. Po ominięciu przeszkody trzeba wrócić na pierwotny kierunek, a nie kontynuować marsz równolegle w przypadkowym miejscu.

Ćwiczenie kontrolne: czy potrafisz wrócić do punktu startu?

Po opanowaniu podstaw można przygotować krótką próbę z trzema punktami. Na otwartej przestrzeni wybierz trzy charakterystyczne obiekty tworzące prostą trasę. Zmierz i zapisz azymut do każdego kolejnego punktu.

Przy każdym obiekcie:

1. zatrzymaj się w dokładnie wybranym miejscu,
2. ustaw następny azymut,
3. wybierz punkt pośredni,
4. przejdź wyznaczony odcinek,
5. porównaj miejsce dojścia z planowanym celem.

Na końcu wyznacz azymut do miejsca startu. Jeżeli wynik prowadzi wyraźnie obok niego, przeanalizuj każdy etap. Przyczyną mogło być niedokładne celowanie, pomylenie końca igły, zakłócenie magnetyczne albo stopniowe zbaczanie podczas marszu.

Kiedy sam azymut nie wystarcza?

Azymut wskazuje kierunek, ale nie informuje o odległości, przeszkodach ani aktualnym położeniu na mapie. Marsz przez las wyłącznie według jednej wartości może doprowadzić do celu położonego na tej samej linii, lecz w innym miejscu, niż zakładano.

W praktycznej nawigacji kierunek łączy się z:

• mapą,
• oceną pokonanego dystansu,
• charakterystycznymi elementami terenu,
• przebiegiem dróg i cieków wodnych,
• wysokością oraz ukształtowaniem terenu,
• zapasowym sposobem określenia pozycji.

Na początek wystarczy jednak nauczyć się poprawnie wyznaczać kierunek do widocznego obiektu i wracać po azymucie odwrotnym. Dopiero gdy te czynności stają się naturalne, można ćwiczyć w lesie, na dłuższych odcinkach i z wykorzystaniem mapy.

Najważniejsza zasada brzmi: najpierw ustaw kierunek, potem wybierz punkt pośredni, a podczas marszu obserwuj teren. Kompas pomaga utrzymać azymut, ale bez regularnej kontroli nawet niewielkie odchylenie może po dłuższym odcinku zmienić miejsce dojścia.

Zobacz także