Odzież warstwowa — jak się ubrać w terenie, żeby nie marznąć i nie przegrzać się?

W terenie problemem nie jest wyłącznie niska temperatura. Podczas marszu organizm szybko się rozgrzewa, na postoju równie szybko traci ciepło, a wiatr i wilgotna odzież potrafią całkowicie zmienić odczuwalne warunki. Dlatego jedna bardzo ciepła kurtka nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem.

Znacznie skuteczniejszy jest system warstwowy, który pozwala na bieżąco regulować ilość zatrzymywanego ciepła i ochronę przed pogodą. Najważniejsza zasada jest prosta: ubiór trzeba dopasowywać nie tylko do temperatury, lecz także do intensywności wysiłku.

Dlaczego kilka warstw działa lepiej niż jedna gruba kurtka?

Podstawową zaletą ubioru warstwowego jest możliwość szybkiej reakcji na zmianę warunków.

Podczas podejścia z ciężkim plecakiem nawet przy kilku stopniach powyżej zera może zrobić się bardzo ciepło. Po zatrzymaniu się na dłuższy odpoczynek sytuacja odwraca się w ciągu kilku minut. Wilgotna koszulka i zimny wiatr sprawiają wtedy, że komfort cieplny gwałtownie spada.

Warstwy pozwalają:

• ograniczać przegrzewanie podczas wysiłku,
• odprowadzać wilgoć ze skóry,
• zatrzymywać ciepłe powietrze przy ciele,
• chronić przed wiatrem i deszczem,
• łatwo dopasować ubiór podczas marszu i postoju.

Nie istnieje jednak jedna uniwersalna konfiguracja typu „trzy warstwy na każdą pogodę”. Liczy się ich funkcja, a nie sama liczba.

Pierwsza warstwa — najbliżej skóry

Pierwsza warstwa powinna przede wszystkim radzić sobie z wilgocią powstającą podczas wysiłku.

To istotne zwłaszcza jesienią i zimą. Intensywny marsz w zbyt ciepłym ubraniu może doprowadzić do mocnego przepocenia odzieży. Gdy tempo później spadnie albo rozpocznie się postój, wilgotna tkanina znacznie pogarsza komfort cieplny.

W praktyce najczęściej wykorzystuje się materiały syntetyczne albo wełnę merino. Oba rozwiązania mogą dobrze sprawdzać się jako warstwa bazowa, ale mają nieco inne właściwości użytkowe.

Syntetyczne koszulki zwykle szybko schną i dobrze nadają się do intensywnego marszu. Merino jest popularne między innymi podczas dłuższych wyjazdów, gdy ta sama odzież ma być używana przez wiele godzin lub kilka dni.

Bawełniana koszulka sprawdza się znacznie gorzej podczas chłodnych wypraw. Chłonie wilgoć i po przepoceniu długo pozostaje mokra.

Materiał zawiera linki afiliacyjne. Możemy otrzymać prowizję za zakup dokonany po przejściu przez taki link. Nie wpływa to na cenę produktu dla kupującego.

Przykładem lekkiej warstwy bazowej jest Icebreaker Merino 150 Tech Lite. Tego rodzaju koszulka może mieć sens podczas marszu w umiarkowanych temperaturach, szczególnie jeśli użytkownik preferuje wełnę merino zamiast materiałów syntetycznych.

Przy wyjazdach w chłodniejsze warunki lepiej sprawdzi się grubsza baza. Smartwool Merino 250 Baselayer Crew jest przykładem cieplejszej odzieży bazowej przeznaczonej do sytuacji, w których samo odprowadzanie wilgoci nie wystarcza i potrzebna jest także większa izolacja.

Druga warstwa ma zatrzymać ciepło

Warstwa środkowa odpowiada głównie za izolację.

Najprostszym przykładem jest polar. Jego zadaniem nie jest pełna ochrona przed deszczem czy mocnym wiatrem. Ma zatrzymywać część ogrzanego przez ciało powietrza, jednocześnie pozwalając na odprowadzanie wilgoci z pierwszej warstwy.

Grubość należy dopasować do warunków i aktywności.

Podczas szybkiego marszu jesienią cienki polar może być zupełnie wystarczający. Na spokojnym biwaku przy temperaturze bliskiej zera potrzebna może być znacznie cieplejsza warstwa izolacyjna.

Alternatywą dla polaru jest lekka kurtka syntetyczna albo puchowa. Trzeba jednak rozróżnić dwa zastosowania.

Podczas intensywnego ruchu gruba kurtka puchowa może powodować przegrzewanie. Znacznie lepiej sprawdza się często jako dodatkowa warstwa zakładana podczas postoju.

To szczególnie praktyczne rozwiązanie na biwaku: marsz odbywa się w lekkim zestawie, a po zatrzymaniu od razu zakładana jest cieplejsza kurtka.

Trzecia warstwa chroni przed pogodą

Ostatnia warstwa ma przede wszystkim odcinać wpływ otoczenia.

Najczęściej jej zadaniem jest ochrona przed:

• wiatrem,
• deszczem,
• mokrym śniegiem,
• utratą ciepła wywołaną silnymi podmuchami.

W suchy, spokojny dzień może w ogóle nie być potrzebna podczas marszu.

Inaczej wygląda sytuacja na otwartej przestrzeni przy silnym wietrze. Wtedy nawet stosunkowo lekka kurtka osłonowa potrafi wyraźnie poprawić komfort, ponieważ ogranicza wychładzanie przez wiatr.

Jeżeli wyprawa odbywa się w warunkach, w których możliwe są opady, sensownym elementem wyposażenia jest kurtka membranowa. Przykładem modelu przeznaczonego do zastosowań trekkingowych jest 4F TTJAM095 z membraną NeoDry. Tego typu kurtkę należy traktować przede wszystkim jako warstwę ochronną zakładaną na odzież bazową i izolacyjną, a nie jako jedyne źródło ciepła.

Najczęstszy błąd? Ubieranie się odpowiednio do postoju, a nie do marszu

Przed wyjściem z samochodu czy schroniska jest chłodno, więc naturalną reakcją jest założenie całego dostępnego zestawu.

Po kilkunastu minutach szybkiego marszu zaczyna robić się gorąco.

Jeśli kurtka i polar pozostaną na miejscu, organizm zacznie intensywnie oddawać ciepło przez pocenie. W efekcie pierwsza warstwa może zostać mocno zawilgocona.

Problem ujawni się dopiero później.

Po wejściu na szczyt, zatrzymaniu się na posiłek albo rozbiciu namiotu produkcja ciepła gwałtownie spada. Mokra odzież zaczyna wtedy działać na niekorzyść.

Lepszą strategią jest rozpoczęcie marszu w ubraniu, w którym przez pierwsze kilka minut może być nawet lekko chłodno. Wraz ze wzrostem intensywności wysiłku organizm szybko się rozgrzeje.

Nie czekaj, aż zaczniesz mocno się pocić

Warstwy najlepiej zdejmować wcześniej, a nie dopiero wtedy, gdy koszulka jest już mokra.

Jeżeli podczas podejścia robi się wyraźnie ciepło, można:

1. rozpiąć kurtkę,
2. wykorzystać otwory wentylacyjne, jeśli odzież je posiada,
3. zdjąć warstwę zewnętrzną,
4. w razie potrzeby zdjąć także polar.

Przy zatrzymaniu kolejność jest odwrotna.

Jeżeli postój ma trwać dłużej niż kilka minut, dobrze od razu dołożyć warstwę izolacyjną, zanim organizm zdąży się mocno wychłodzić.

Co zrobić z ubraniem na postoju?

Postój jest momentem, w którym wiele osób zaczyna marznąć mimo prawidłowo dobranej odzieży.

Podczas chodzenia mięśnie produkują dużo ciepła. Po zatrzymaniu ta produkcja szybko maleje. Jeżeli dodatkowo wieje wiatr, różnica może być odczuwalna niemal natychmiast.

Dobrym nawykiem jest trzymanie dodatkowej warstwy izolacyjnej w łatwo dostępnym miejscu plecaka.

Nie powinna znajdować się na samym dnie pod namiotem, kuchenką i zapasem jedzenia. Jeżeli trzeba rozpakować połowę bagażu, żeby ją znaleźć, najczęściej zostanie założona zbyt późno.

A co ze spodniami?

Warstwowy system warto stosować również na nogach, ale zwykle potrzeba tam mniej izolacji niż na tułowiu.

Podczas jesiennego trekkingu często wystarczą spodnie turystyczne chroniące przed wiatrem.

Przy większym chłodzie można pod nimi zastosować cienkie legginsy lub kalesony termoaktywne.

W zimowych warunkach kolejną warstwą mogą być spodnie przeciwwiatrowe lub wodoodporne.

Także tutaj problemem może być przesada. Bardzo grube spodnie założone na intensywne podejście mogą doprowadzić do podobnego efektu jak zbyt ciepła kurtka — przegrzania i przepocenia odzieży.

Dłonie, głowa i stopy też wymagają regulacji

System warstwowy nie kończy się na kurtce.

Czapka może być jednym z najprostszych sposobów regulacji komfortu podczas marszu. Jeżeli robi się zbyt gorąco, jej zdjęcie często wystarczy, aby ograniczyć przegrzewanie bez zdejmowania całej kurtki.

W chłodzie trzeba natomiast chronić uszy, dłonie i stopy przed długotrwałym wychłodzeniem.

Rękawiczki warto mieć pod ręką nawet wtedy, gdy początkowo nie są potrzebne. Podczas postojów czy marszu przy silnym wietrze mogą szybko okazać się przydatne.

W przypadku stóp kluczowa jest także walka z wilgocią. Założenie dwóch bardzo grubych par skarpet do zbyt ciasnego buta może przynieść efekt odwrotny od oczekiwanego. Ucisk ogranicza komfort, a spocona stopa pozostaje wilgotna.

Przykładowy zestaw na jesienny marsz

Załóżmy, że rano temperatura wynosi około kilku stopni powyżej zera, później robi się cieplej, ale prognozowany jest wiatr i przelotny deszcz.

Rozsądny zestaw może wyglądać następująco:

• koszulka bazowa z materiału syntetycznego lub merino,
• lekki polar w plecaku albo na sobie,
• kurtka przeciwdeszczowa i przeciwwiatrowa,
• spodnie turystyczne,
• cienka czapka,
• lekkie rękawiczki,
• zapasowa sucha warstwa bazowa w plecaku.

Podczas mocnego podejścia można iść tylko w pierwszej warstwie i polarze albo nawet w samej koszulce, jeżeli warunki na to pozwalają.

Na odsłoniętym grzbiecie dochodzi kurtka chroniąca przed wiatrem.

Podczas dłuższego postoju zakładana jest dodatkowa izolacja.

To znacznie skuteczniejsze niż próba znalezienia jednej kurtki odpowiedniej jednocześnie do stromego podejścia, postoju i deszczu.

Sygnały, że zestaw jest źle dobrany

Pierwsze problemy zwykle pojawiają się jeszcze zanim zacznie być naprawdę zimno.

Niepokojącym sygnałem jest mocno mokra pierwsza warstwa podczas spokojnego marszu. Najczęściej oznacza to, że ubranie jest zbyt ciepłe albo ma zbyt małą możliwość wentylacji.

Drugim sygnałem jest konieczność ciągłego marszu, żeby nie marznąć. Może oznaczać, że zestaw nie zapewnia odpowiedniej izolacji podczas przerw.

Problemem jest również brak awaryjnej suchej odzieży podczas dłuższego wyjścia w chłodnych i mokrych warunkach.

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na objawy mogące wskazywać na niebezpieczne wychłodzenie organizmu, takie jak nasilające się drżenie, wyraźna utrata sprawności, problemy z koordynacją, splątanie czy nietypowa senność. W takiej sytuacji nie chodzi już o poprawę komfortu — potrzebne jest przerwanie ekspozycji na zimno i odpowiednie działanie ratunkowe.

Prosty test przed wyjściem w teren

Zamiast zastanawiać się wyłącznie nad tym, ile stopni pokazuje prognoza, lepiej odpowiedzieć sobie na pięć pytań:

1. Jak intensywny będzie marsz?
2. Czy trasa prowadzi przez miejsca narażone na wiatr?
3. Czy mogą pojawić się opady?
4. Jak długo mogą trwać postoje?
5. Czy w plecaku znajduje się sucha warstwa awaryjna?

Dwie osoby wychodzące przy tej samej temperaturze mogą potrzebować zupełnie innych zestawów. Ktoś idący szybko z dużym plecakiem będzie produkował znacznie więcej ciepła niż osoba stojąca przez godzinę przy namiocie.

Dlatego najlepszy system warstwowy nie polega na zakładaniu jak największej liczby ubrań. Polega na możliwości szybkiego zdjęcia jednej warstwy podczas wysiłku i równie szybkiego dołożenia jej wtedy, gdy tempo spada albo pogoda się pogarsza.

Zobacz także