Jak przygotować się na mróz? Ochrona zdrowia, ubiór i zasady bezpieczeństwa

Jak przygotować się na mróz, aby uniknąć wychłodzenia i odmrożeń? Najważniejsze są trzy rzeczy: ubranie dopasowane do pogody i wysiłku, możliwość szybkiego ogrzania się oraz rozpoznawanie objawów, które wymagają przerwania pobytu na zimnie. Szczególną ostrożność trzeba zachować podczas silnego wiatru, po przemoczeniu odzieży i przy dłuższym przebywaniu na zewnątrz.

Dlaczego mróz jest niebezpieczny nawet podczas krótkiego wyjścia?

Kiedy temperatura otoczenia spada, organizm ogranicza przepływ krwi przez skórę, aby zmniejszyć utratę ciepła. Pojawiają się również dreszcze – mimowolne skurcze mięśni, które pomagają wytwarzać dodatkowe ciepło.

Niebezpieczeństwo zaczyna się wtedy, gdy organizm traci ciepło szybciej, niż potrafi je wytwarzać. Ryzyko zależy nie tylko od temperatury wskazywanej przez termometr.

Znaczenie mają przede wszystkim:

• Wiatr – przyspiesza utratę ciepła z nieosłoniętej skóry.
• Wilgotna odzież – może szybko wychładzać ciało, zwłaszcza podczas postoju.
• Czas przebywania na zewnątrz – im dłuższa ekspozycja, tym trudniej utrzymać komfort cieplny.
• Zmęczenie i brak energii – mogą pogarszać zdolność radzenia sobie z zimnem.
• Stan zdrowia – niektóre choroby i leki zwiększają podatność na wychłodzenie.

Warto wiedzieć, że hipotermia może rozwinąć się również przy temperaturze powyżej zera, szczególnie po przemoczeniu. Ostrzega przed tym amerykańska instytucja zdrowia publicznego CDC.

Dlatego przed wyjściem należy sprawdzić nie tylko temperaturę, ale także prognozowany wiatr i opady. Jeśli planujesz kilkugodzinną aktywność, uwzględnij również miejsce, w którym będzie można schronić się przed zimnem.

Jak ubrać się na mróz, żeby zachować ciepło i nie przegrzać organizmu?

Podczas dłuższego pobytu na zewnątrz dobrze sprawdza się ubiór warstwowy. Pozwala regulować ilość odzieży w zależności od wysiłku i warunków pogodowych.

Trzy warstwy odzieży zimowej

• Przy ciele: bielizna z wełny merino lub włókien syntetycznych, które dobrze odprowadzają wilgoć.
• Warstwa ocieplająca: polar, wełniany sweter albo lekka kurtka z ociepliną.
• Ochrona zewnętrzna: kurtka zabezpieczająca przed wiatrem i opadami, dobrana do pogody.

Podczas szybkiego marszu lub podchodzenia pod górę warto rozpiąć kurtkę, zanim ubranie stanie się mokre od potu. Po zatrzymaniu wilgotna odzież może powodować szybkie wychłodzenie.

W przypadku dłoni i stóp najważniejsze są suche rękawice, odpowiednie skarpety i buty, które nie uciskają palców. Zbyt ciasne obuwie może pogarszać komfort cieplny nawet przy grubych skarpetach.

W silnym wietrze należy osłaniać również uszy, nos i policzki. Są to miejsca szczególnie narażone na odmrożenia, ponieważ mogą mieć bezpośredni kontakt z zimnym powietrzem.

Jeśli planujesz dłuższy pobyt poza domem, więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w poradniku jak ogrzać się w terenie bez ognia.

Jak rozpoznać pierwsze objawy odmrożenia?

Odmrożenie to uszkodzenie skóry i głębiej położonych tkanek spowodowane działaniem niskiej temperatury. Najczęściej dotyczy palców rąk i nóg, nosa, policzków oraz uszu.

Wczesne objawy mogą obejmować:

• pieczenie, kłucie lub ból skóry,
• mrowienie i drętwienie,
• zmianę koloru skóry na bladą lub nietypowo jasną,
• stopniową utratę czucia.

Szczególnie niepokojąca jest skóra twarda, woskowata lub całkowicie pozbawiona czucia. Mogą to być objawy poważniejszego odmrożenia.

Nie należy czekać, aż skóra zacznie silnie boleć. Przy głębszym uszkodzeniu tkanek czucie może być znacznie osłabione.

Jeżeli palce drętwieją, trzeba przerwać ekspozycję na zimno i schronić się w ciepłym miejscu. Utrzymująca się utrata czucia, twarda skóra, pęcherze lub nasilony ból wymagają pilnej oceny medycznej.

Wychłodzenie organizmu – po czym poznać, że sytuacja jest poważna?

Hipotermia występuje, gdy temperatura wewnętrzna ciała spada poniżej 35°C. W odróżnieniu od odmrożenia nie dotyczy jednego fragmentu skóry, lecz całego organizmu.

Jednym z pierwszych sygnałów utraty ciepła mogą być dreszcze. Nie każda osoba, która się trzęsie, ma hipotermię, ale silnych dreszczy podczas przebywania na zimnie nie należy ignorować.

Znacznie poważniejsze objawy to:

• wyraźna senność i osłabienie,
• niezgrabne ruchy i trudności z wykonywaniem prostych czynności,
• niewyraźna, bełkotliwa mowa,
• splątanie i problemy z logicznym odpowiadaniem na pytania,
• spowolniony oddech lub utrata przytomności.

Osoba z hipotermią może nie zdawać sobie sprawy z zagrożenia. Nie zawsze potrafi też prawidłowo ocenić, czy potrzebuje pomocy.

Jeśli ktoś na mrozie zaczyna zachowywać się nielogicznie, ma problemy z mówieniem lub staje się nadmiernie senny, należy zadzwonić pod numer 112. Nie wolno czekać na potwierdzenie temperatury ciała zwykłym termometrem.

Takie objawy wskazuje również brytyjska służba zdrowia NHS w zaleceniach dotyczących hipotermii.

Pierwsza pomoc przy odmrożeniu i hipotermii – co robić, a czego unikać?

W obu sytuacjach podstawowym zadaniem jest zatrzymanie dalszej utraty ciepła. Dalsze postępowanie zależy jednak od tego, czy problem dotyczy miejscowego odmrożenia, czy wychłodzenia całego organizmu.

Co zrobić przy podejrzeniu odmrożenia?

1. Przenieś poszkodowanego do ciepłego miejsca.
2. Ostrożnie zdejmij mokre rękawice lub obuwie oraz przedmioty uciskające zagrożony obszar, jeśli można zrobić to bez uszkodzenia skóry.
3. Osłoń odmrożone miejsce przed urazem i dalszym działaniem zimna.
4. Nie pocieraj skóry, nie masuj jej i nie nacieraj śniegiem.
5. Nie ogrzewaj odmrożenia bezpośrednio przy kaloryferze, ogniu ani za pomocą bardzo gorącej wody.
6. W przypadku podejrzenia rzeczywistego odmrożenia zapewnij pilną ocenę medyczną.

Gdy natychmiastowa pomoc medyczna nie jest dostępna, a ponowne zamarznięcie tkanek nie grozi, w określonych sytuacjach stosuje się kontrolowane ogrzewanie w ciepłej wodzie. Nie należy jednak samodzielnie rozpoczynać rozmrażania, jeżeli poszkodowany będzie musiał ponownie przebywać na mrozie – ponowne zamarznięcie może pogłębić uszkodzenia.

Jak pomóc osobie z podejrzeniem hipotermii?

Przy zaburzeniach świadomości, silnym osłabieniu lub innych poważnych objawach natychmiast wezwij pomoc pod numerem 112.

W oczekiwaniu na ratowników:

• Przenieś poszkodowanego do osłoniętego miejsca, jeżeli jest to bezpieczne.
• Obchodź się z nim delikatnie i unikaj zbędnego poruszania.
• Odizoluj go od zimnego podłoża.
• Jeśli można to zrobić bezpiecznie, usuń mokrą odzież i zastąp ją suchą.
• Okryj ciało, szczególnie tułów, suchymi warstwami.
• Nie podawaj jedzenia ani napojów osobie sennej, splątanej lub mającej trudności z połykaniem.
• Nie stosuj gorącej kąpieli, alkoholu ani gwałtownego ogrzewania kończyn.

Kontroluj oddech i wykonuj polecenia dyspozytora. Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową zgodnie z otrzymanymi instrukcjami.

Jak przygotować się do kilkugodzinnego pobytu na mrozie?

Przy krótkim spacerze w pobliżu domu zwykle wystarcza odpowiedni ubiór i możliwość szybkiego powrotu do ciepłego pomieszczenia. Inaczej wygląda przygotowanie do zimowej wędrówki, pracy na zewnątrz lub biwaku.

Przed dłuższym wyjściem warto:

• Sprawdzić prognozę pogody, w tym wiatr i opady.
• Wyznaczyć trasę i realny czas powrotu.
• Poinformować bliską osobę o planowanym kierunku wyjścia.
• Zabrać naładowany telefon i – w razie potrzeby – powerbank zabezpieczony przed zimnem.
• Spakować zapasowe suche rękawice, skarpety i warstwę ocieplającą.
• Zapewnić dostęp do wody, jedzenia i miejsca, w którym można się ogrzać.
• Ustalić, w jakich warunkach należy skrócić wyjście albo zawrócić.

Podczas wielogodzinnego wysiłku znaczenie mają również posiłki i nawodnienie. Zimą można słabiej odczuwać pragnienie, ale organizm nadal traci wodę. Ciepły napój poprawia komfort, jednak nie zastąpi ochrony przed zimnem.

Nie należy rozgrzewać się alkoholem. Może on dawać chwilowe uczucie ciepła, a jednocześnie sprzyjać utracie ciepła i utrudniać ocenę zagrożenia.

Osoby planujące nocleg pod gołym niebem powinny osobno zadbać o izolację od ziemi, śpiwór odpowiedni do warunków oraz możliwość bezpiecznego przerwania noclegu. Szczegółowe wskazówki znajdują się w artykule noc w lesie przy niskiej temperaturze – jak nie zmarznąć.

Przed zimową wyprawą przydaje się też sprawdzenie wyposażenia. W poradniku jak przygotować sprzęt na zimę opisaliśmy kwestie związane z jego zabezpieczeniem przed niską temperaturą.

Kto jest szczególnie narażony na wychłodzenie?

Nie każdy organizm reaguje na zimno jednakowo. Szczególną ostrożność powinny zachować:

• Osoby starsze – zwłaszcza mające trudności z poruszaniem się, choroby przewlekłe lub ograniczoną możliwość samodzielnego ogrzania się.
• Niemowlęta i małe dzieci – mogą nie potrafić zakomunikować, że jest im zbyt zimno.
• Osoby z chorobami układu krążenia – intensywny wysiłek na mrozie może dodatkowo obciążać organizm.
• Osoby z zaburzeniami czucia lub krążenia obwodowego – mogą później zauważyć oznaki uszkodzenia skóry przez zimno.
• Osoby wyczerpane, przemoczone lub pozostające pod wpływem alkoholu – mogą mieć ograniczoną zdolność oceny sytuacji i reagowania na wychłodzenie.

W przypadku osób z chorobami przewlekłymi warto wcześniej omówić z lekarzem ograniczenia dotyczące intensywnego wysiłku na zimnie.

Niebezpieczny może być zwłaszcza wysiłek wykonywany nagle, bez przygotowania – na przykład intensywne odśnieżanie ciężkiego śniegu przez osobę z rozpoznaną chorobą serca.

Jak bezpiecznie przebywać na mrozie? Najważniejsze wnioski

Podstawą ochrony przed mrozem jest suchy ubiór, zabezpieczenie przed wiatrem i dostosowanie czasu przebywania na zewnątrz do warunków oraz własnych możliwości.

Trzeba też wiedzieć, kiedy zakończyć aktywność. Utrata czucia w palcach, twarda lub woskowata skóra oraz narastające osłabienie to sygnały, których nie należy ignorować. Splątanie, bełkotliwa mowa i zaburzenia świadomości mogą oznaczać stan zagrożenia życia.

Najważniejsza zasada jest prosta: nie próbuj za wszelką cenę kontynuować marszu, pracy czy biwaku, gdy organizm przestaje prawidłowo reagować na zimno. Wczesne przerwanie ekspozycji i odpowiednia pomoc mają większe znaczenie niż wytrzymałość na niską temperaturę.

Zobacz także